We streven er naar
dat iedereen lekker
in zijn vel zit.

Huidaandoeningen

SOA - Voorkomen, testen en behandelen

Deze folder is 1:1 overgenomen van Soa Aids Nederland.
Soa Aids Nederland is het expertisecentrum op het gebied van hiv-infectie en andere soa’s.
 

Patiëntenfolder in PDF

Seksualiteit beleven we elk op onze eigen manier. Seks is opwindend en intiem. Het is fijn als we er onbezorgd van kunnen genieten. En als we onze eigen grenzen goed kennen en die goed kunnen aangeven. 

Het is belangrijk dat je weet hoe je jezelf tegen soa’s kunt beschermen. En dat je goed weet wat je moet doen als je onveilige seks hebt gehad. Daar gaat deze brochure over. 

Wat zijn soa’s? Wat kun je doen om een soa te voorkomen? Wanneer en waar moet je je laten testen en hoe worden verschillende soa’s behandeld? Op deze vragen geven we hier antwoord. 

Uitgebreide informatie over seksuele gezondheid vind je op soaaids.nl en de jongerensite sense.info 

Wat zijn soa's? 

Soa’s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Het zijn besmettelijke ziekten (infecties) die worden veroorzaakt door virussen en bacteriën. Ze worden tijdens seks van partner op partner doorgegeven. 

Sommige soa’s hebben ernstige gevolgen als ze niet op tijd worden ontdekt en behandeld. Ze kunnen je bijvoorbeeld onvruchtbaar maken. Gelukkig zijn de meeste soa’s goed te behandelen. 

Voor alle soa’s geldt: hoe eerder je erbij bent, hoe beter. Laat je op tijd testen als je risico hebt gelopen! 

Je hoeft het niet altijd te merken dat je een soa hebt opgelopen. Chlamydia is zo’n soa waar je vaak niets van merkt, maar die wel ernstige gevolgen kan hebben. Als je ongemerkt een soa hebt, kun je die toch doorgeven aan je sekspartner(s) 

Wat is veilige seks? 

Voorkomen: beter dan genezen! Soa’s zijn goed te voorkomen. Het is dan wel belangrijk dat je weet hoe je veilig seks kunt hebben. Maar wat is nou precies veilig? 

Veilig zonder condoom
• Jij en je vaste partner hebben samen een soa-test gedaan. Jullie hebben geen soa, nooit seks met anderen en jullie vertrouwen elkaar. Dan hoeven jullie geen condooms te gebruiken om veilig seks te hebben.
• Als je met je vriend of vriendin alleen streelt, (tong)zoent, knuffelt, masseert, masturbeert of elkaar met de hand bevredigt, dan is dat allemaal veilig.

Veilig met condoom
• Als je een condoom gebruikt voor vaginale seks (de penis in de vagina), noemen we dat veilig.
• Ook als je een condoom en voldoende glijmiddel gebruikt bij anale seks (de penis in de anus) is dat veilige seks.
• Om een soa te voorkomen bij orale seks (pijpen, beffen, rimmen) kun je een condoom of beflapje gebruiken. Geen zin in een rubbersmaak in je mond? Er bestaan condooms en beflapjes met een lekkerder smaakje. gebruiken.

Wat is onveilige seks?

Bij seks zonder condoom loop je risico op soa’s als je niet weet of je sekspartner een soa heeft. Dat is onveilig. Zorg dat je altijd zelf condooms bij je hebt!

Onveilig zonder condoom
• Als je geen condoom gebruikt voor vaginale seks (de penis in de vagina);
• Als je geen condoom gebruikt voor anale seks (de penis in de anus);
• Als je orale seks hebt (pijpen en beffen) zonder condoom of beflapje;
• Als je samen seksspeeltjes gebruikt, zoals een dildo, zonder deze tussendoor schoon te maken of er een nieuw condoom omheen te doen.

Een condoom kan soms scheuren. Je hoeft dan niet in paniek te raken. Misschien is wel een soa-test nodig. Kijk op: soaaids.nl/soatest-of-niet 

Hoe krijg je een soa? 

- Door seks. Bacteriën en virussen kunnen tijdens de seks worden overgedragen door voorvocht, sperma, vaginaal vocht en bloed. Ook door onderling contact tussen de slijmvliezen van de penis, de vagina, de mond en de anus. Dus ook als je bijvoorbeeld met de penis langs de vagina of anus wrijft zonder erin te gaan, is er kans op een soa.

- Bloed. Een aantal soa’s kunnen worden overgedragen via bloed. Hiv, hepatitis B en syfilis kun je bijvoorbeeld ook oplopen door een onhygiënisch aangebrachte tatoeage of piercing, al is de kans daarop niet heel groot. Ook drugsgebruik is een risico als je spuiten of rietjes samen met iemand anders gebruikt. Je kunt in Nederland geen hiv of een andere soa krijgen door een bloedtransfusie.

- Zwangerschap. Tijdens de zwangerschap kunnen hiv, hepatitis B en syfilis worden overgedragen van de moeder op het ongeboren kind. Hiv, hepatitis B, syfilis, chlamydia, herpes en gonorroe kunnen ook tijdens de bevalling worden overgedragen op de baby.

Hoe weet je of je een soa hebt? Laat je testen! Er is maar één manier om zeker te weten dat je geen soa hebt opgelopen: je laat je bij de huisarts of de GGD testen. Als je een soa hebt moet je dat zo snel mogelijk weten. Hoe eerder je een soa laat behandelen, hoe beter. Je kunt dan ook je partner(s) snel waarschuwen. 

De soa-test

Voor een soa-test kun je naar de huisarts. Die heeft beroepsgeheim en gaat dus vertrouwelijk om met je uitslagen. De zorgverzekering vergoedt de soa-test, maar de kosten worden wel verrekend met het eigen risico.

Afhankelijk van het risico dat je hebt gelopen, kun je op verschillende soa’s worden getest. Ben je hetero en jonger dan 25 jaar? Dan is meestal alleen een chlamydia-test genoeg. Lees over chlamydia op soaaids.nl/chlamydia. Als je bepaalde klachten hebt, kun je ook worden onderzocht op andere soa’s.

Bepaalde mensen behoren tot zogenoemde risicogroepen. Zij lopen extra risico op soa’s. Als je tot zo’n risicogroep behoort kun je bij de GGD terecht voor een soa-test. Dat geldt bijvoorbeeld voor mannen met homoseksuele contacten, mensen afkomstig uit landen waar soa’s en hiv veel voorkomen en sekswerkers (prostituees).

Bij een standaard soa-test bij de GGD word je onderzocht op chlamydia, gonorroe, syfilis en hiv. Er wordt wat bloed en urine afgenomen, en een uitstrijkje uit de vagina, de keel of de anus. Als je als man (ook) seks met mannen hebt of als je in de prostitutie werkt, kun je je bij de GGD ook laten inenten tegen hepatitis B.

Op de website van Soa Aids Nederland vind je de GGD-locator, waarmee je de dichtstbijzijnde GGD kunt vinden: soaaids.nl/testadressen 

Waarom een soa-test?

Je kunt het om allerlei redenen nodig vinden om je te laten testen. Heb je klachten, ga dan meteen naar je huisarts of maak een afspraak bij de GGD. Ook als iemand je heeft gewaarschuwd dat je misschien een soa hebt opgelopen. Maak je je zorgen na een onveilige vrijpartij of een gescheurd condoom, maar heb je (nog) geen klachten? Maak dan een afspraak voor een soa-test.

Redenen voor een soa-test
• Je hebt lichamelijke klachten. Zoals wratjes, blaasjes, andere afscheiding dan normaal, pijn bij het plassen.
• Je hebt de waarschuwing gekregen van een partner of ex-partner dat hij of zij een soa heeft.
• Je hebt een nieuwe relatie. Jij en je partner willen graag veilig seks hebben zonder condoom.
• Je hebt met iemand onveilig gevreeën en weet niet of deze persoon een soa heeft.
• Het condoom is gescheurd.
• Je bent een man of jongen met homoseksuele contacten. Laat je dan regelmatig testen.
• Je bent zwanger. Je wilt een eventuele soa niet overdragen op je kind.
• Voor alle zekerheid, omdat je in het verleden ooit onveilig seks hebt gehad.

De hiv-test

Wil je zeker weten dat je geen hiv hebt, laat je dan drie maanden nadat je onveilig hebt gevreeën nog een keer testen. Het kan tot drie maanden duren voordat er antistoffen tegen hiv in je bloed voorkomen. Heel soms duurt het zo lang voordat een hiv-test aantoont dat je hiv hebt. 

Als je klachten hebt die bij een acute hiv-infectie passen en je weet dat je een risico op hiv hebt gelopen, laat je dan altijd zo snel mogelijk testen. Hoe eerder je weet dat je hiv hebt hoe beter. Vroege behandeling van hiv werkt het allerbeste.

Hiv-risico

Ben je verkracht of is er iets fout gegaan met het condoom bij anale seks – neem dan meteen contact op met een arts. Misschien heb je risico gelopen op hiv. 

Als je risico hebt gelopen op hiv, kun je via de GGD of de Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis een zogenoemde PEP-kuur krijgen. Dit is een kuur van hiv-medicijnen die je een maand moet slikken. Hiermee wordt voorkomen dat je een hiv-infectie krijgt. 

Ook andere maatregelen kunnen nodig zijn, zoals hepatitis B-vaccinatie of de morning-afterp 

Partnerwaarschuwing

Als je een soa hebt, ben je besmettelijk voor andere mensen. Ook als je geen klachten hebt. Waarschuw daarom al je sekspartners. Dit is belangrijk! 

Degene met wie je seks hebt gehad kan de soa ook hebben. En deze weer ongemerkt doorgeven aan andere sekspartners. Soms met ernstige gevolgen. Overleg met de arts wie je allemaal moet waarschuwen. Meestal moet je sekspartners van de laatste zes maanden waarschuwen. Soms van één of meer jaren. 

Wil je niet zelf vertellen dat je een soa hebt? De GGD kan, alleen met jouw toestemming, je sekspartners waarschuwen. Als je zelf wordt gewaarschuwd voor een soa, neem dit dan serieus. Laat meteen zelf een soa-test doen, ook als je geen klachten hebt. 

Behandelen van soa's

Als er bij jou een soa is gevonden, bespreekt de dokter of verpleegkundige wat eraan gedaan kan worden. 

Als de soa wordt veroorzaakt door een bacterie, krijg je er antibiotica tegen. De soa geneest dan volledig. Dat is bijvoorbeeld het geval bij chlamydia, gonorroe en syfilis. 

Soa’s die door virussen worden veroorzaakt, zijn moeilijker te behandelen. Sommige zijn niet te genezen. Dit geldt bijvoorbeeld voor hiv en herpes.

1. Chlamydia
Chlamydia komt in Nederland verreweg het meest voor. Tienduizenden mensen lopen jaarlijks deze soa op. Chlamydia komt het meest voor bij heteroseksuele mannen en vrouwen onder de 25 jaar. Meer weten over de symptomen, het voorkomen en behandelen van chlamydia? Kijk op soaaids.nl/chlamydia

2. Genitale wratten
Genitale wratten worden veroorzaakt door een goedaardig HPV-virus. Genitale wratten zijn na chlamydia de meest voorkomende soa van Nederland. Ze komen vooral voor bij seksueel actieve twintigers. HPV-virussen blijven altijd in je lichaam aanwezig. Kijk voor meer informatie over het HPV-virus en het voorkomen en behandelen van genitale wratten op soaaids.nl/hpv

3. Herpes genitales
Genitale herpes wordt veroorzaakt door het herpesvirus. Als je dit virus eenmaal hebt opgelopen, blijft het altijd in je lichaam. Kijk voor meer informatie over herpes genitales op soaaids.nl/herpes

4. Gonorroe
Gonorroe wordt veroorzaakt door bacteriën. Die heten gonokokken. Gonorroe is goed te behandelen met antibiotica. Gonorroe komt in Nederland het meest voor bij mannen en jongens met homoseksuele contacten. Meer informatie over gonorroe vind je op soaaids.nl/gonorroe

5. Hiv-infectie
Een hiv-infectie wordt veroorzaakt door het hiv-virus. Hiv is goed te behandelen met medicijnen. Het is belangrijk dat je weet of je hiv hebt, want hoe eerder hiv wordt behandeld, hoe minder schade het virus kan aanrichten in je lichaam. Iemand die hiv-medicijnen goed inneemt is nauwelijks meer besmettelijk voor anderen.

Elk jaar wordt in Nederland bij zo’n 1.200 mensen hiv gevonden. Het vaakst bij mannen die seks hebben met mannen en bij sommige etnische minderheden. Als je tot een risicogroep behoort, laat je dan regelmatig testen. Meer informatie over het voorkomen, testen en behandelen van hiv vind je op soaaids.nl/hiv

Vragen?

Voor vragen over soa’s of hiv, bel met de Aids Soa Infolijn: 0900 204 204 0 (10ct p.m.) Maandag tot en met woensdag: 09:30 – 15:30. Donderdag en vrijdag: 13:30 – 15:30. 

Of stuur een e-mail naar de Aids Soa Infolijn: Sense@soaaids.nl je krijgt binnen twee werkdagen antwoord. 

Of bezoek het chatspreekuur op soatest.nl Maandag tot en met donderdag: 15:30 – 17:30.